"Ông chủ quán cà phê Xin chào vẫn có dấu hiệu phạm tội Kinh doanh trái phép"

Chia sẻ Facebook
22/04/2016 02:03:24

Trong sáng hôm qua 21/4, Công an TP Hồ Chí Minh đã tổ chức họp báo công bố thông tin về việc ông Nguyễn Văn Tấn, chủ quán cà phê Xin Chào bị khởi tố tội Kinh doanh trái phép. PV Vntinnhanh vừa có buổi trao đổi với Luật sư Hoàng Thạch, thuộc Đoàn Luật sư TP Hà Nội về những vấn đề pháp lý xung quanh vụ việc này.


Quang cảnh buổi họp báo sáng 21/4. (Ảnh: Gia Minh/Tuổi trẻ)

PV: Thưa ông, mới đây trong buổi họp báo, Công an TP HCM thông tin rằng trong lần kiểm tra đầu tiên ông Tấn chưa có đăng ký kinh doanh. Sau đó khi kiểm tra lại thì ông Tấn có đăng ký kinh doanh nhưng chưa có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (gọi tắt là Giấy chứng nhận ATTP). Do vậy đủ căn cứ để khởi tố vụ án. Ông có ý kiến như thế nào về nhận định này?


LS Hoàng Thạch: Trước đây khi sự việc mới được báo chí đưa tin, thông tin về vụ án chưa đầy đủ. Bản thân tôi và nhiều người cũng cho rằng không có đủ căn cứ để xử lý hình sự đối với ông Tấn theo Điều 159 BLHS về tội kinh doanh trái phép. Hiện nay, với thông tin đầy đủ hơn, tôi thấy vụ việc của ông Tấn là có dấu hiệu tội phạm Kinh doanh trái phép.

PV: Dư luận cho rằng đây là việc rất bình thường, không đáng để xử lý hình sự. Ông thấy sao?

Tình trạng vi phạm quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm hiện đang rất báo động. Lâu nay các cơ quan Nhà nước buông lỏng công tác quản lý, nên để tình trạng vi phạm về an toàn vệ sinh thực phẩm tràn lan, dẫn đến dư luận cho rằng vi phạm này là bình thường cũng là điều dễ hiểu.

Và tôi cũng đồng ý là việc xử lý hình sự là không đáng mặc dù hành vi của ông Tấn là vi phạm và có dấu hiệu tội phạm. Theo Khoản 4 Điều 8 BLHS 199 quy định “những hành vi tuy có dấu hiệu của tội phạm, nhưng tính chất nguy hiểm cho xã hội không đáng kể, thì không phải là tội phạm và được xử lý bằng các biện pháp khác”.

Ví dụ như tội cướp giật thì không cần xem xét giá trị tài sản bị cướp giật, cứ bị cướp giật là phạm tội Cướp giật tài sản theo Điều 136 BLHS và hình phạt thấp nhất là 1 năm tù. Tuy nhiên nếu tôi đang cầm cái kẹo mút trên tay mà có ai giật mất thì tôi nghĩ không đủ mức độ nguy hiểm để xử lý hình sự.


Ông Nguyễn Văn Tấn. (Ảnh: Vietnamnet)

Như vậy, mặc dù ông Tấn có dấu hiệu phạm tội Kinh doanh trái phép nhưng cơ quan điều tra có thể lựa chọn cách xử lý khác thay vì khởi tố để xử lý hình sự.

PV: Có nhiều ý kiến cho rằng Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm (ATTP) không phải là loại Giấy phép riêng theo quy định tại Điều 159 BLHS 1999 nên không đủ căn cứ để xử lý hình sự. Ông có đánh giá như thế nào về việc này?

Theo quy định của pháp luật thì để một thương nhân được phép kinh doanh hợp pháp thì có nhiều loại giấy tờ của cơ quan Nhà nước. Có thương nhân chỉ cần Đăng ký thành lập là được, có thương nhân cần thêm các loại giấy phép, có thương nhân cần thêm Giấy chứng nhận hoặc chứng chỉ.

Giấy phép thường trong đó sẽ cho phép cá nhân, tổ chức thực hiện một việc gì đó còn Giấy chứng nhận có nội dung xác nhận một sự kiện, tình trạng nào đó. Bản thân Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP không phải là một loại giấy có tên gọi Giấy phép mà chỉ là loại Giấy chứng nhận thương nhân đáp ứng một điều kiện về ATVSTP.

Bản thân tên gọi của nó cũng thể hiện việc này. Và tại Nghị định 30/2000/NĐ-CP thể hiện rất rõ quan điểm Giấy chứng nhận ATTP là điều kiện kinh doanh chứ không phải Giấy phép.

Tuy nhiên, vấn đề là cần hiểu khái niệm “giấy phép riêng” theo Điều 159 BLHS là một văn bản có tên là Giấy phép hay là khái niệm rộng bao gồm cả các loại văn bản có tên là Giấy phép, Giấy chứng nhận, Chứng chỉ...


Các biên bản xử phạt vi phạm hành chính, kết luận điều tra vụ án của Công an huyện Bình Chánh và cáo trạng của Viện KSND huyện Bình Chánh đối với quán phở của ông Nguyễn Văn Tấn.

Nếu hiểu theo nghĩa hẹp, theo kiểu câu chữ thì Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATVSTP không phải là “giấy phép riêng”. Nhưng hiểu theo nghĩa rộng thì Giấy chứng nhận ATTP lại là “giấy phép riêng”.

Việc hiểu theo nghĩa rộng ở đây không phải là cách hiểu tùy tiện mà thực tế có nhiều văn bản pháp luật quy định như vậy. Ví dụ như tại Điều 1 Nghị định 30/2000/NĐ-CP quy định “Bãi bỏ các loại giấy phép kinh doanh, giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, giấy phép hành nghề, chứng chỉ hành nghề và giấy phép dưới các hình thức khác (sau đây gọi chung là giấy phép)”.

Tương tự tại Điều 1 Nghị định  59/2002/NĐ-CP, khi liệt kê các loại Giấy phép bị bãi bỏ thì có cả Thẻ hành nghề. Hay như Điều 1 Quyết định 47/2001/QĐ-BTC khi liệt kê các loại Giấy phép được bãi bỏ thu phí thì có cả các loại Giấy chứng nhận; Chứng chỉ hành nghề.

Rồi Quyết định 1168/2000/TB-NHNN10 của Ngân hàng Nhà nước khi liệt kê danh mục các loại Giấy phép do Ngân hàng Nhà nước cấp thì trong danh sách có rất nhiều văn bản có tên gọi không phải Giấy phép. Rồi có những loại giấy phép tên gọi là Giấy phép nhưng nội dung lại là chứng nhận chứ không phải là cho phép làm cái gì đó.

Ví dụ như Giấy phép khai thác hệ thống kỹ thuật, thiết bị theo quy định tại Khoản 8 Điều 3 Quyết định 14/2007/QĐ-BGTVT được định nghĩa “là văn bản chứng nhận các hệ thống kỹ thuật, thiết bị CNS đáp ứng điều kiện đảm bảo an toàn cho hoạt động bay khi đưa vào khai thác”.

[TIKI] SIÊU THỊ TÃ BỈM - QUÀ XINH CHO BÉ

Cá nhân tôi ủng hộ cách hiểu theo nghĩa rộng nêu trên. Điều 159 BLHS 1999 quy định về tội Kinh doanh trái phép. Mục đích của tội này là để xử lý những hành vi kinh doanh bất hợp pháp, trốn tránh hoặc động quản lý Nhà nước.


Quán cà phê Xin Chào nằm đối diện với trụ sở Công an huyện Bình Chánh ( Ảnh: K.T./Zing)

Do vậy, cá nhân, tổ chức nào đó kinh doanh khi chưa có đầy đủ hồ sơ pháp lý theo quy định của Nhà nước thì đều coi là kinh doanh trái phép, vì vậy “giấy phép riêng” nên/cần hiểu theo nghĩa rộng. Nếu chúng ta cứ nguyên tắc câu chữ thì ngay cả hành vi kinh doanh không đăng ký kinh doanh cũng không thể xử lý kinh doanh trái phép được.

Hiện nay Luật doanh nghiệp 2014 đã bỏ khái niệm Đăng ký kinh doanh bằng Đăng ký thành lập doanh nghiệp (trừ các doanh nghiệp hoạt động theo Giấy phép đầu tư hoặc Giấy chứng nhận đầu tư đồng thời là Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh).

Rõ nét hơn có những tội danh dùng khai niệm “người”. Chẳng hạn tại Điều 139 BLHS quy định về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản: “Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác có giá trị từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng…”.

Nếu căn cứ vào câu chữ thì “người khác” phải là cá nhân không thể là tổ chức. Như vậy thì cá nhân mà lừa tiền của tổ chức thì xử lý thế nào? Thực tế có rất nhiều bị cáo bị xử lý hình sự về tội lừa đảo hay Lạm dung tín nhiệm chiếm đoạt tài sản của tổ chức. Ví dụ như Huỳnh Thị Huyền Như đã bị xử lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản đối với 9 công ty, 3 ngân hàng (đều là các tổ chức).

PV: Dù sao thì vụ án và bị can cũng đã bị khởi tố. Theo ông trường hợp này các cơ quan tố tụng nên xử lý thế nào cho phù hợp?

Như tôi đã nói đây là hành vi có dấu hiệu tội phạm nhưng không phải là tội phạm và chưa đến mức để xử lý hình sự theo Khoản 4 Điều 8 BLHS 1999. Hiện nay vụ án đã bị tòa án trả lại để điều tra bổ sung. Cơ quan điều tra nên đình chỉ điều tra với lý do “chưa cấu thành tội phạm”.

Nếu cơ quan điều tra vẫn cho rằng việc khởi tố ông Tấn là có căn cứ thì cũng không nhất thiết phải đưa ông Tấn ra truy tố, xét xử mà có thể căn cứ theo Điều 25 BLHS để miễn trách nhiệm hình sự với lý do đến 9/12/2015 (sau khi khởi tố vụ án, khởi tố bị can khoảng 2 tháng) BLHS 2015 có hiệu lực từ 1/7/2016 đã bỏ tội Kinh doanh trái phép, do vậy có thể xem như sự chuyển biến của tình hình mà hành vi phạm tội hoặc người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa.


Ông Tấn có dấu hiệu phạm tội, nhưng chưa đến mức xử lý hình sự. (Ảnh: Infonet)

Mới đây thì Tòa án nhân dân tối cao cũng có công văn số 80/TANDTC-PC ngày 29/3/2016 hướng dẫn Tòa án nhân dân cấp dưới miễn trách nhiệm hình sự cho một số trường hợp phạm tội đánh bạc có mức trên 2 triệu đồng nhưng dưới 5 triệu đồng với lý do tương tự vì BLHS 1999 quy định đánh bạc 2 triệu đủ để xử lý hình sự nhưng BLHS 2015 đã nâng lên mức 5 triệu.


PV: Ông có chia sẻ gì thêm về vụ này không?


Cá nhân tôi không ủng hộ việc xử lý hình sự hành vi của ông Tấn. Mọi người cũng cần thấy rằng ông Tấn cố tình thực hiện hành vi vi phạm dù trước đó đã bị xử lý và nhắc nhở (báo Vietnamnet phản ánh trong lần phạt đầu tiên cơ quan Công an kiểm tra đã có nhắc đến việc cửa hàng không có Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP).

Trong bối cảnh tình hình mất an toàn vệ sinh đang bị dư luận lên án kịch liệt, một cơ sở nằm ngay trước cổng Cơ quan Công an mà không kiểm tra thì sẽ bị coi là buông lỏng quản lý.

Nếu kiểm tra mà thấy dấu hiệu phạm tội, không khởi tố nếu xảy ra hậu quả gì đó như một vụ ngộ độc chẳng hạn thì có khi một số cá nhân Công an quận Bình Chánh lại bị xem xét xử lý về tội “không truy cứu trách nhiệm người có tội” theo Điều 294 BLHS 1999 mà nếu xử lý thì hậu quả như chúng ta đã thấy hiện nay.

Đây hẳn là bài học kinh nghiệm về cách ứng xử cho cơ quan Công an Bình Thạnh.


LS Hoàng Thạch (Đoàn Luật sư Hà Nội)

Chia sẻ Facebook
loading...