Lý giải nguyên nhân động đất kép ở Nhật

Chia sẻ Facebook
22/04/2016 04:42:46

 - Hai trận động đất liên tiếp xẩy ra ở phía nam nước Nhật trong tuần qua vẫn còn để lại những dư chấn trong đầu người dân nước này, cũng như đối với nhiều nước trên thế giới.


Số phận các nhà máy điện hạt nhân?

Trước hết, đó là mối quan tâm về những gì xảy ra đối với các nhà máy điện hạt nhân vừa mới khởi động lại hoặc đang chuẩn bị khởi động trên đất nước Phù Tang này.

Đây là điều đương nhiên vì chỉ 3 năm trước đây thôi, ngày 11/3/2011, thảm họa kép động đất và sóng thần đã đổ ập xuống vùng Đông Bắc nước này gây ra hậu quả khủng khiếp, không chỉ khiến 18.500 người chết và mất tích, mà còn dẫn đến thảm họa tàn phá và làm rò rỉ phóng xạ hạt nhân tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima số 1 nay vẫn chưa giải quyết xong triệt đễ hậu quả.

Bản đồ mô tả địa điểm vừa xảy ra động đất và các nhà máy điện hạt nhân trong vùng. Ảnh: JMA

Và bây giờ, trong hai ngày kế tiếp đã xảy ra hai trận động đất mạnh ở tỉnh Kumamoto (xem hình trên). Trận thứ nhất mạnh 6,4 độ Richter xảy ra hồi 5 giờ 26 phút sáng ngày 14.4.2016 làm ít nhất 9 người thiệt mạng và hơn 850 người khác chấn thương. Trận thứ hai mạnh hơn với 7,3 độ Richter xảy ra hồi 9 giờ 25 phút sáng 15/4/2016 và gây thiệt hại nặng hơn với ít nhất 28 người chết và hơn 1.000 người bị thương. Và, đặc biệt, tỉnh Kumamoto này có nhiều nhà máy điện hạt nhân đang hoạt động hoặc chuẩn bị đưa dần vào tái khởi động.

May thay, ngoài nỗi đau về ngót 40 người dân bị thiệt mạng và gần hai ngàn người bị thương, Kumamoto không phải Fukusima. Thảm họa hạt nhân 3 năm trước ở vùng Fukusima miền đông không lập lại bây giờ ở vùng Kumamoto miền tây nam. Cơ quan pháp quy hạt nhân Nhật Bản (NRA) đã tổ chức một cuộc họp đặc biệt ngày thứ Hai 18.4.2016 vừa rồi để chia sẻ thông tin và quan điểm về tác động của các trận động đất đến các cơ sở hạt nhân.

Theo NRA, đến nay, không xảy ra vấn đề gì liên quan đến an toàn của các cơ sở hạt nhân do động đất gây ra và tình trạng hoạt động các các nhà máy không thay đổi so với trước trận động đất. Cụ thể, các tổ máy 1 và 2 của Nhà máy điện hạt nhân Sendai vẫn hoạt động an toàn liên tục qua hai trận động đất và nay vẫn đang sản xuất điện. Động đất cũng không ảnh hưởng gì đến các tổ máy 1, 2, 3 và 4 của Nhà máy điện hạt nhân Genkai đang tạm ngưng hoạt động kể từ tháng 12.2011, 9.2009, 8.2009 và 9.2010; cũng như các tổ máy 1, 2 và 3 của Nhà máy điện Ikata ngừng hoạt động từ tháng 9/2011, 1/2012, 4/2011 và các tổ máy 1 và 2 của Nhà máy điện hạt nhân Shimane ngừng hoạt động từ tháng 5/2010 và 1/2012.

Chính phủ Nhật, mọi người dân Nhật hẳn thở phào nhẹ nhõm sau các trận động đất vừa xảy ra trên đất nước mình.


Mối quan hệ các trận động đất gần… xa?

Hai trận động đất vừa qua ở Nhật Bản xảy ra gần nhau về thời gian (2 ngày kế tiếp) và gần nhau về địa lý (trong một tỉnh Kumamoto), nên mối tương quan ảnh hưởng qua lại giữa chúng cũng không lấy gì làm lạ.

Rất có thể hai địa điểm xảy ra động đất đều cùng nằm trên một vết đứt gãy đang hoạt động… Như vậy, có thể xảy ra hai trận động đất ngẫu nhiên chênh lệch trước sau một ngày. Và cũng nhiều khả năng trận động đất sau là dư chấn mạnh của trận động đất trước.

Các cách giải thích mối tương quan của hai cơn chấn động địa chất gần như vậy cũng là đơn giản và hợp lý.


Còn giải thích thế nào với các trận động đất xa?

Điều đáng chú ý là hai nước - Nhật và Ecuador - đều nằm trên khu vực hình móng ngựa với tên gọi Vành Đai Lửa chạy dài suốt hai bờ đông và tây Thái Bình Dương (xem hình minh họa kèm theo ở dưới). Theo định nghĩa của Hội Địa dư Quốc gia Mỹ (NGS), đây là một “dải gồm nhiều núi lửa và có nhiều hoạt động địa chấn hay động đất diễn ra dưới thềm” đại dương này.

Nếu so sánh cường độ động đất xảy ra ở hai nước - Ecuador và Nhật Bản vừa qua, động đất ở Ecuador mạnh hơn so với trận động đất ở Nhật Bản. Trận động đất ở Ecuador có cường độ 7,8 độ richter, còn trận động đất ở Nhật Bản có cường độ 7,0.

Vành Đai Lửa, nơi xảy ra nhiều trận động đất trên Trái Đất.

Nhưng đây cũng không phải trận động đất mạnh nhất ở Equador từ trước đến nay. Lịch sử còn ghi nhớ nhiều trận động đất mạnh hơn nữa. Chẳng hạn trận với cường độ 8,8 đã xảy ra ngày 31.1.1906 ngoài khơi bờ biển Ecuador và Colombia, tạo ra một cơn sóng thần đã làm chết từ 500 đến 1.500 người…

Còn về phía Nhật Bản, có thể thấy rằng toàn bộ đất nước này nằm gọn trong Vành Đai Lửa và đã từng chịu đựng nhiều trận động đất và sóng thần. Và trận động đất kèm theo sóng thần kinh hoàng gây ra sự cố phá hỏng nhà máy điện hạt nhân và rò rỉ phóng xạ ở Fukushima ngày 3/11/2013 là một ví dụ sống động.

Như vậy, cũng là hợp lý nếu cho rằng những trận động đất liên tiếp ở Nhật và ở Ecuador vài ngày trước, dù rất cách xa nhau, cũng chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, khi hai địa điểm động đất này đều nằm trên Vành Đai Lửa, nơi hầu hết các trận động đất trên thế giới đều diễn ra ở đây.

Còn mối liên hệ nào giữa hai trận động đất xảy giữa hai địa điểm ở cách xa nhau trên những chục ngàn cây số? Đó là trường hợp của hai vụ động đất xảy ra gần nhau về thời gian nhưng cách xa nhau về không gian với khoảng cách đến 15.500 km. Vụ trước ở nước Nhật vừa đề cập ở trên, còn vụ sau đó mạnh hơn với 7,8 độ Richter khiến trên 2.000 người thiệt mạng và mất tích xảy ở đất nước Nam Mỹ Ecuador xa xôi xảy ra vào 20h ngày 16.4 theo giờ địa phương (tức 8h sáng 17.4 theo giờ Hà Nội).

Trong trường hợp này, một sự giải thích chi tiết có tính khẳng định chắc hẳn phải giành cho các cơ quan nghiên cứu địa chấn chuyên nghiệp và cũng cần đợi thêm một khoảng thời gian nhất định.

Nhưng có thể đề xuất một sự nhìn nhận đơn giản. Cả hai nước Nhật và Ecuador (hay các địa điểm xảy ra động đất ở hai nước này) đều nằm trên vùng kết cấu địa chất không bền vững nên cùng dễ bị động đất, đây là yếu tố tất nhiên. Còn tại sao thời điểm xảy ra gần nhau như vậy, trong khoảng một ngày, thì phải chăng điều này lại mang tính ngẫu nhiên.

Sự trùng hợp ngẫu nhiên này có thể hiểu được khi các địa điểm động đất ở Nhật và Ecuador đều nằm trên Vành Đai Lửa, nơi đã xẩy ra khoảng 90% các trận động đất trên thế giới.


Trần Minh (Tổng hợp từ NRA/CNN )

Chia sẻ Facebook
loading...