Kết cục bi thảm của bác sĩ kêu gọi đồng nghiệp 'rửa tay cứu người'

Chia sẻ Facebook
25/03/2016 12:07:46

Chứng kiến nhiều sản phụ chết vì nhiễm trùng sau sinh, bác sĩ Semmelweis kêu gọi nhân viên y tế rửa tay sạch để tránh lây vi khuẩn, song không nhận được ủng hộ mà còn bị cho là điên.

Bác sĩ Ignaz Philipp Semmelweis. Ảnh: Klimik.


Ignaz Philipp Semmelweis, bác sĩ nội trú khoa Sản tại Bệnh viện Đa khoa Vienna, Áo, ở thế kỷ 19, đ ư ợc m ệnh danh l à "vị cứu tinh của các sản phụ" v ì đ ã l ên ti ếng k êu g ọi c ác b ác s ĩ th ực h ành r ửa tay đ ể tr ánh l ây vi khu ẩn cho b ệnh nh ân . C ũng t ừ đ ó ông tr ở th ành k ẻ th ù kh ông đ ội tr ời chung của các b ác s ĩ th ời b ấy gi ờ . T ài li ệu y khoa th ế gi ới ghi nh ận Semmelweis đ ã làm cho cả ngành y chao đảo sau khi phanh phui m ột sự thật ph ũ ph àng nghiêm trọng về v ấn đ ề " nhiễm khuẩn bệnh viện".


Trong bối cảnh những năm 1840, ở Áo có một số bệnh viện và trường kinh doanh thương mại dịch vụ chăm sóc y tế t ổ ch ức m ô h ình kh ám ch ữa b ệnh miễn phí đ ể nh ân vi ên c ó cơ hội thực hành l âm s àng trên người nghèo. Bệnh viện Vienna n ơi b ác s ĩ Semmelweis đang c ông t ác c ũng m ở 2 phòng khám theo mô hình này. Trong đ ó, m ột phòng d ùng đ ể đào tạo nữ hộ sinh, n ơi đ ây c ó t ỷ l ệ s ản ph ụ t ử vong l à 1 /25. Còn phòng khác đ ào t ạo sinh viên thực tập, t ỷ lệ b ệnh nh ân t ử vong là 1/10.


Sau vài tháng, có đến gần 1/3 phụ nữ sinh con tại các phòng khám trên đã chết. Nhận th ấy tỷ lệ tử vong cao bất thường nên các bác sĩ rà soát nguyên nhân và ghi nh ận : Trong thời kỳ hậu sản, các b à m ẹ x ấu s ố đều sốt cao rồi tử vong. Từ đó, cả hai mô hình phòng khám trên được mệnh danh là "Nhà chết".


B ác s ĩ Semmelweis nh ận ra c ó m ột đi ểm m âu thu ẫn k ỳ l ạ : S ản ph ụ sinh con t ại c ác ph òng kh ám c ó t ỷ l ệ t ử vong cao h ơn c ả nh ững ca đ ẻ r ơi ở ng oài đường . Qu á ch án n ản v ì k hông th ể l ý gi ải nguy ên nh ân c ủa hi ện t ư ợng n ày, ông quy ết đ ịnh rời kh ỏi B ệnh vi ện Venice . Sau m ột th ời gian , Semmelweis l ại nhận được hung tin: Một bác sĩ bạn thân của ông bị đ âm dao v ào b ụng do m ột sinh vi ên v ụng v ề t rong l úc khám ngh iệm tử thi. Dù được cấp cứu k ịp th ời anh ấy c ũng kh ông qua kh ỏi . " Đ êm ng ày tôi bị ám ảnh bởi hình ảnh của ng ư ời bạn thân qua đ ời giống hệt hoàn cảnh của rất nhiều sản phụ x ấu s ố ", Semmelwei tr ăn tr ở .


Thời ấy, trước khi có công bố phát hiện về vi khuẩn của Louis Pasteur, các cơ sở y tế chưa hề biết đến khái niệm vi khuẩn. Semmelwei c ũng v ậy, th ấy bạn mình c ùng nhi ều sinh vi ên y khoa v à s ản ph ụ ch ết trong h oàn c ảnh t ư ơng t ự nhau, ông ch ỉ đưa ra giả thiết rằng su ốt quá trình khám nghiệm tử thi các b ác s ĩ v à thực tập sinh đ ã tiếp xúc với các "yếu tố dạng hạt nhỏ" t ừ xác chết. Sau đó họ truyền c ác hạt này sang nh ững s ản ph ụ x ấu s ố . Đ ây được xem l à m ột b ư ớc ngo ặt quan tr ọng b ởi l ần đầu tiên trong lịch sử y tế c ó ng ư ời đặt vấn đề v ề m ối li ên h ệ giữa tử thi và nguy cơ nhiễm trùng.


Semmelweis quyết định hành động theo linh cảm. Ông xây dựng các chính sách phòng khám bắt buộc nhân viên y tế rửa tay bằng vôi clo trước khi tiếp xúc v ới b ệnh nh ân hay phẫu thuật, đ ỡ đẻ. B ác s ĩ cho r ằng các n hân viên thường xuyên tiếp xúc với tử thi mà chỉ rửa tay bằng xà phòng bình thường th ì không đủ để loại bỏ tất cả các hạt t ừ tử thi. Điều này được chứng minh bởi mùi xác chết vẫn còn lưu trên tay. Semmelweis đã giới thiệu giải pháp vôi clo đến c ác bệnh viện gi úp loại bỏ mùi t ử thi v à hy vọng c ũng loại bỏ các "hạt" t ừ x ác ch ết .


Trong 3 tháng đầu áp dụng phương pháp trên, tỷ lệ tử vong tại các phòng khám giảm mạnh từ 1/10 xuống 1/100. Semmelweis khẳng định có thể khắc phục hiện tượng sốt sau sinh bằng cách đặt chậu rửa tay tại mỗi giường sản phụ. Tuy nhiên lập luận n ày b ị các cơ sở y tế b ác b ỏ. 10 n ăm sau lý thuyết vi trùng của Pasteur ra đ ời, n ên t ại th ời đi ểm đ ó Semmelweis không có một c ơ s ở lý thuyết mạnh mẽ n ào đ ể gi ải th ích. Do v ậy hầu h ết bác sĩ và phòng khám khác không đồng tình với phương án của ông.


Một bác sĩ Đan Mạch, Carl Edvard Marius Levy, đã có bài viết lên án đây là "cuộc tấn công cay độc" khi nói về những phát hiện được cho là ngớ ngẩn của Semmelwei. Levy ho ài nghi số liệu thống kê có vấn đề v à cho r ằng có thể thành công của giả thuyết Semmelweis chỉ là sự biến động bình thường của tỷ lệ tử vong ở phòng khám thai sản. V ị n ày c ũng p hủ nhận khả năng những hạt quá nhỏ như vô hình lại gây ra cái chết, cụ thể là các hạt t ừ tử thi. "Với th ói quen sạch sẽ của các sinh viên ở B ệnh vi ện Vienna thì không thể xảy ra hiện tượng lây nhiễm chất gì từ móng tay của họ m à giết chết bệnh nhân", ông lập luận .


B ác s ĩ Levy c òn ch ất vấn Semmelweis: "Tại sao không làm một thí nghiệm đơn giản bằng cách tách biệt hoàn toàn những người làm việc với các tử thi v ới h ộ sinh m à phải đ ặt chậu n ư ớc ở mỗi đầu giường sản phụ để làm gì?"

Thực tế, Semmelweis cũng có mâu thuẫn trong mình lý luận của mình. Ông cho rằng chỉ có các hạt như xác chết gây ra cơn sốt nhưng không thể giải thích tại sao một số sản phụ bị sốt dù không tiếp xúc với người từng chạm vào tử thi. Các đồng nghiệp thì lên án giả thiết trên chẳng khác nào bản cáo trạng buộc tội các bác sĩ đã gây bệnh, là một điều sỉ nhục trong lịch sử nghề y.

Cuối cùng Semmelweis phải miễn cưỡng chấp nhận rằng lý thuyết của mình là một sự sỉ nhục về tình trạng vệ sinh cá nhân. Thay vì khởi động cuộc chiến với các đồng nghiệp, ông đã viết cho họ một thông điệp tồi tệ: "Tôi tuyên bố trước Chúa rằng các bạn là kẻ giết người. Thế giới ngày càng đánh giá cao tầm quan trọng của việc rửa tay. Đặc biệt trong y khoa, rất có thể mọi việc sẽ trở nên trầm trọng hơn nếu bạn không rửa tay trước và sau khi khám các bệnh lý tình dục như giang mai, sùi mào gà...".


Đ ồng nghi ệp ph ản đ ối Semmelweis d ữ d ội. H ọ cùng ký giấy xác nhận ông bị đi ên . 3 bác sĩ khoa sản đã g ửi Semmelweis đến một bệnh viện tâm thần. N ăm 47 tuổi, ông đ òi v ề th ăm v ợ con th ì bị đánh r ồi qua đ ời do nhiễm trùng. Ng ày nay l ịch s ử y khoa th ế gi ới ghi nh ận Semmelweis là người có công lao rất lớn đối với ngành y. Một số trường y, bệnh viện, phòng khám sản phụ khoa và viện bảo tàng tự hào mang t ên Semmelweis v à xem ông l à "vị cứu tinh của các sản phụ" .


Minh Đức - Thi Tr â n

Chia sẻ Facebook
loading...