Cái chết của bác sĩ Lý Văn Lượng liệu có khiến Bắc Kinh ‘hướng nội’ sửa mình?

Chia sẻ Facebook
10/02/2020 02:04:45

Cái chết của bác sĩ Lý Văn Lượng, người đầu tiên đưa ra cảnh báo về virus Vũ Hán nhưng bị chính quyền đe dọa vì “truyền bá thông tin thất thiệt”, đã khiến cộng đồng mạng Trung Quốc đau đớn và tức giận khi nhận ra rằng việc Bắc Kinh đàn áp tự do ngôn luận đã khiến dịch bệnh bùng phát mất kiểm soát. Nhà cầm quyền Trung Quốc đã có những động thái xoa dịu dư luận nhưng nhiều chuyên gia tin rằng đó chỉ là chiêu trò chính trị.

Bác sĩ Lý là một trong 8 bác sỹ bị an ninh địa phương triệu tập vào cuối tháng 12 để cảnh cáo về những tin nhắn mà họ lưu hành trên một nhóm chat trực tuyến, trong đó bác sĩ Lý có đề cập tới một loại virus xuất hiện ở bệnh viện Vũ Hán giống với virus SARS vốn đã làm Trung Quốc chao đảo cách đây gần 20 năm, theo Nikkei Asian Review.

Sau khi ảnh chụp tin nhắn cảnh báo về virus của bác sĩ Lý được truyền rộng trên internet, công an đã ngay lập tức triệu tập anh tới làm việc. Bác sĩ Lý chia sẻ trên mạng xã hội Weibo về biên bản làm việc trong đó công an yêu cầu anh phải thừa nhận hành vi “gây rối nghiêm trọng trật tự xã hội” và phải cam kết từ bỏ ngay “các hoạt động bất hợp pháp”.

Tính đến 5 giờ chiều thứ Sáu (7/2), giờ Bắc Kinh, thông tin “[Bác sĩ] Lý Văn Lượng đã qua đời” ở tuổi 34, vì chính loại virus mà anh cảnh báo, đã thu hút 460 triệu lượt người xem trên Weibo. Sau đó chính quyền Vũ hán và Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc đã phát đi thông điệp bày tỏ “lời chia buồn sâu sắc” về cái chết của bác sĩ Lý.

Một số người dùng internet đã mô tả việc nhà cầm quyền ngăn cản bác sĩ Lý đưa ra cảnh báo là một trong những hành vi “tấn công vào lương tri nghiêm trọng nhất ở Trung Quốc kể từ năm 1989”, năm xảy ra biểu tình ở quảng trường Thiên An Môn.

“Đất nước bị hủy hoại của chúng ta không xứng đáng với anh ấy [bác sĩ Lý]”, một người viết trên Weibo.

Trước sự phẫn nộ của công chúng, Ủy ban Giám sát Quốc gia, cơ quan chống tham nhũng cao nhất của nhà cầm quyền Trung Quốc, thông báo rằng họ sẽ cử một nhóm điều tra đến tỉnh Hồ Bắc để tiến hành “điều tra kỹ lưỡng về các vấn đề liên quan đến bác sĩ Lý”.

“Cuộc điều tra có lẽ được thúc đẩy bởi những lo ngại của chính quyền trung ương đối với phản ứng của công chúng về cái chết đáng tiếc của [bác sĩ] Lý”, Zhang Baohui, giáo sư bô môn khoa học chính trị tại Đại học Lĩnh Nam, Hồng Kông, nhận định. “Nó có thể là một cử chỉ để xoa dịu công chúng”.

Vào đêm thứ Sáu (7/2), khi cộng đồng mạng ngày càng trở nên phẫn nộ với quyền tự do ngôn luận bị tước đoạt và khả năng phản ứng yếu kém của chính quyền trước đại dịch virus Vũ Hán, việc kiểm duyệt đã được tiến hành đối với một số cuộc thảo luận mang tính nhạy cảm. Các hashtag có nội dung như “chúng tôi muốn có tự do ngôn luận” và “Chính quyền Vũ Hán nợ bác sĩ Lý một lời xin lỗi” đã thu hút hàng triệu lượt xem trước khi bị cơ quan kiểm duyệt xóa vào sáng hôm sau.

The two trending topics censored by Weibo tonight: # Wuhan government owes Dr. Li Wenliang an apology # # We want freedom of speech #
Both had tens of thousands of views before disappearing into this dark night. pic.twitter.com/LHEMsbn02I

— Nectar Gan (@Nectar_Gan) February 6, 2020

Tuy nhiên, dường như Bắc Kinh không muốn hoặc không dám kiểm duyệt quá gắt gao đối với việc người dân thảo luận về cái chết của bác sĩ Lý. Charlie Smith, một chuyên gia về tình hình kiểm duyệt ở Trung Quốc đồng thời là chủ tịch của Great Fire, một trang web theo dõi hệ thống kiểm duyệt trực tuyến của Trung Quốc, cho rằng việc Bắc Kinh không che đậy cái chết của bác sĩ là một quyết định hợp lý vì theo ông, “người dân Trung Quốc đã bị ảnh hưởng bởi virus corona theo một cách nào đó. Họ buồn bã, thất vọng, xúc động và cần thể hiện những cảm xúc này”. Vì thế, nếu Bắc Kinh cố gắng kiểm soát người dân trong trường hợp này thì họ sẽ phải đối mặt với sự tức giận lớn hơn và có thể sinh mệnh chính trị của chính quyền sẽ lâm vào hoàn cảnh nguy hiểm.

“Tuy vậy, chính quyền vẫn đang kiểm duyệt một số bài đăng liên quan đến cái chết của bác sĩ Lý. Chẳng qua họ sợ sẽ bị sa vào nguy cơ thổi bùng hơn nữa cơn tức giân của người dân nên mới không áp đặt sự kiểm duyệt toàn diện đối với cái chết của vị bác sĩ này”, ông Smith nhận định.

Hình ảnh chống chọi với dịch virus Vũ Hán ở Trung Quốc. (ảnh: chụp video của ARIRANG NEWS)

Trong một phản ứng hiếm hoi của nhà cầm quyền, tờ Thời báo Hoàn cầu, một trong những cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc, hôm thứ Sáu vừa qua, đã đăng một bài bình luận bày tỏ sự kính trọng đối với bác sĩ Lý, khi nói rằng Trung Quốc nên “suy nghĩ lại tại sao cảnh báo của vị bác sĩ này không được đánh giá cao ngay từ đầu” và tại sao “người cảnh báo lại bị trừng phạt”.

Tuy nhiên, những nhà quan sát Trung Quốc không quá lạc quan việc cái chết của bác sĩ Lý sẽ khiến Bắc Kinh nới lỏng hơn với quyền tự do ngôn luận của người dân.

Wu Qiang, một người theo dõi Trung Quốc và là cựu giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Thanh Hoa, tin rằng cuộc điều tra chỉ là một “màn trình diễn” chính trị.

“Họ sẽ trừng phạt một số người, nhưng mục đích thực sự là để chuyển hướng sự tập trung của người dân khỏi việc đòi hỏi quyền tự do ngôn luận và các vấn đề mang tính hệ thống khác bên trong nền tảng chính trị của thể chế này”, GS Wu nói, nêu nhận định rằng Bắc Kinh lo ngại cái chết của bác sĩ Lý có thể trở thành một biểu tượng thúc đẩy người dân đòi chính quyền phải trả lại cho họ các quyền cơ bản của con người.

“Mặc dù các cơ quan ngôn luận lớn của chính quyền như Thời báo Hoàn cầu và Caixin đã đưa tin về trường hợp của Bác sĩ theo quan điểm phê phán cách đối xử với vị bác sĩ này, nhưng điều này không tương đương với một sự thay đổi lớn và lâu dài trong mối quan hệ giữa truyền thông và nhà nước”, giáo sư Zhang nói. “Chúng ta cần thời gian để có một kết luận đáng tin cậy hơn”.

Giáo sư Burns tại Đại học Hồng Kông thì tin rằng Bắc Kinh sẽ vẫn tiếp tục tăng cường kiểm duyệt “để bảo vệ quyền lực của chính phủ”.

“Tôi không cho rằng ĐCSTQ sẽ nhận thức được ở việc này giá trị của tiếng nói đích thực từ xã hội dân sự trong việc cai trị đất nước”, ông Burns nói.

“Bác sĩ Lý đã làm cho mọi người nhận ra rằng không có sự tự do, [thì] không có sự an toàn”, GS Wu nói, nhận định rằng cái chết của vị bác sĩ có thể là lời cảnh tỉnh cho hàng chục triệu người Trung Quốc vốn vẫn đang sẵn sàng hy sinh một số quyền dân sự của họ để đổi lấy an ninh kinh tế và an toàn cho cá nhân tại Trung Quốc. “Câu chuyện về một vị bác sĩ bình thường đã thách thức các nguyên tắc cơ bản của hệ thống độc tài ở Trung Quốc”.


(Bài viết của Michelle Chan, Coco Liu và Nikki Sun đăng trên Nikkei Asian Review ngày 7/2, do Lục Du dịch và biên tập)

Chia sẻ Facebook
loading...